Rusiya və İran 20 ticarət gəmisi tikmək barədə razılığa gəliblər. İslam Respublikası sanksiyalar qarşısında sənaye potensialını qorumaq və artırmaqda böyük təcrübəyə malikdir. Rusiya, həmçinin, alternativ nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı hesabına sanksiyalara qarşı müqavimətini artırmağa hazırlaşır. Düzdür, Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutu üzrə gəmilərin Volqa-Xəzər dənizi naviqasiya kanalında quruya düşmə riskləri var.
Bu barədə “Nezavisimaya qazeta” yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi (ŞCBND) təkcə siyasi razılaşmalar deyil, həm də konkret infrastruktur əldə edir. Rusiya və İran dəmiryolunun 170 kilometrlik hissəsinin tikintisinə dair razılığa gəliblər ki, bu da hələlik xəttin qərb dəhlizinin inkişafını əngəlləyir.
Rusiya və İran hakimiyyəti ortaq ticarət donanması yaradır.
İslam Respublikasının gəmiçilik şirkəti ilə Rusiya Federasiyası Prezidentinin nümayəndəsinin başçılığı ilə Rusiyadakı Şimal-Cənub Dəhlizi Konvergensiya Klubu arasında 20 gəminin inşası və satın alınması üçün müqavilə imzalanıb. Tərəflər şimal-cənub və şərq-qərb tranzit dəhlizlərində Rusiyanın bütün limanlarına və limanlarından gəmilərin alınması və tikintisi, yüklərin daşınmasının təşkili üzrə birgə müəssisə yaratmaq barədə razılığa gəliblər. Müqaviləyə uyğun olaraq, gəmilərin kombinə edilmiş daşımalarının və tikintisinin həyata keçirilməsi üçün tərəflərin resurslarından və imkanlarından istifadə etməklə limanların yüklə təmin edilməsi planı hazırlanacaq.
“ŞCBND-nin inkişafı üçün 7 ölkənin iştirakı ilə beynəlxalq konsorsium yaradılır, onun hüquqi strukturu artıq qeydiyyata alınır”, - baş nazirin müavini Marat Xusnullin “Rusiya-İslam dünyası: KazanForum” beynəlxalq iqtisadi forum çərçivəsində deyib.
O vurğulayıb ki, Rusiyaya “Cənub istiqamətində, Yaxın Şərq və Hind okeanı ölkələrinə dəhliz lazımdır”. Bu dəhliz yaradılarkən Qazaxıstan, Özbəkistan, Azərbaycan və Türkmənistandan keçməklə avtomobil və dəmir yolu ilə yükdaşımaların birləşdirilməsi, o cümlədən Xəzər dənizindəki limanlar və ətrafdan keçən dəmir yolları vasitəsilə İran və Hindistanla nəqliyyat dəhlizinə inteqrasiya edilməsi nəzərdə tutulur.
“Ak Bars” gəmiqayırma korporasiyasının həm toplu yükləri, həm də konteynerləri daşıya bilən yükdaşıyanlar, tankerlər, müxtəlif növ barjalar tikməyə hazır olması barədə forumda korporasiyanın baş direktoru Renat Mistaxov məlumat verib: "Biz həm mülki sərnişin gəmilərinə, həm də mülki yük gəmilərinə diqqət yetiririk".
Bundan əvvəl İranın Rəşt və Astara şəhərləri arasında təxminən 170 km uzunluğunda dəmir yolu hissəsində layihələndirmə, tikinti və mal və xidmətlərin çatdırılmasının maliyyələşdirilməsi üzrə əməkdaşlıq haqqında Rusiya-İran hökumətlərarası saziş imzalanıb. Prezident Vladimir Putin ümidvar olduğunu bildirib ki, Tehran və Bakı arasında dəmir yolu infrastrukturunun inkişafı və bu marşrut üzrə yükdaşımalarda əməkdaşlığa dair saziş tezliklə imzalanacaq və nəticədə Rusiyanın Baltik və şimal dənizlərindəki limanları Fars körfəzi və Hind okeanı sahillərindəki İran limanları ilə birləşdiriləcək.
Layihənin ümumi dəyəri 1,6 milyard avro təşkil edir, sahənin tikintisinə 1,3 milyard dövlətlərarası kredit ayrılacaq.
Müqaviləyə əsasən, Moskva və Tehran və layihələndirməni, tikintini, eləcə də malların və xidmətlərin tədarükünü birgə maliyyələşdirəcəklər. Moskva və Tehranın iştirakı ilə Rəşt-Astara xəttinin çəkiləcəyi gözlənilir. Moskva, Tehran və Bakının iştirakı ilə Astara (İran şəhəri) - Astara (Azərbaycan şəhəri) xətti çəkiləcək.
Putinin sözlərinə görə, Sankt-Peterburqdan Hindistan Mumbayına malların çatdırılması ənənəvi marşrutlardan istifadə etməklə 30-45 günə, yenisini istifadə etməklə isə cəmi 10 gün çəkəcək. Baş nazirin birinci müavini Andrey Belousov bildirib ki, ŞCBND üzrə yük daşımaları 2030-cu ilə qədər üç dəfə artaraq 45 milyon tona, gələcəkdə isə 60-100 milyon tona çatacaq. Xusnullin Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin inkişafına 2030-cu ilə qədər ümumən 280 milyard rubl sərmayə qoyulacağını bildirib.
Belə bir dəhlizin yaradılması ideyası 2005-ci ildən müzakirə olunur. Prezidentin köməkçisi, keçmiş nəqliyyat naziri İqor Levitin bununla bağlı deyib:
"Biz bu istiqamətin inkişafını gecikdirdik, kifayət qədər diqqət yetirmədik".
Sanksiyalara görə Qərb limanlarının Rusiya gəmiləri üçün bağlanmasından sonra işlər daha fəal getdi: 2022-ci ilin iyulunda Tehranda keçirilən sammitdə Rusiya və İranın bu istiqamətdə birgə işi ilə bağlı fundamental qərar qəbul edildi. Putin İran prezidenti İbrahim Rəisi və ali dini lider Əli Xamneyiyə Rusiya ilə əməkdaşlığa daimi diqqət göstərdiklərinə görə təşəkkür edib.
“Opora Rossii”nin ixrac üzrə vitse-prezidenti Nikolay Dunayev NG-yə deyib:
“Biz Hindistana ən qısa marşrut yaratmaqdan danışırıq. Hazırda Avropa vasitəsilə konteyner daşımaları bizim üçün praktiki olaraq bağlıdır, çünki onlar üçün əsas gəmilər dost olmayan ölkələrin şirkətlərinə məxsusdur. Bu məqsədlər üçün öz marşrutlarımız və gəmilərimiz yoxdur. Kanallar və Volqa boyunca çay marşrutu Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin bir neçə komponentindən yalnız biridir ki, bu da ümumi dövriyyənin 3 milyon tonunu təşkil edir. Həştərxanda daha 7 milyon, Mahaçqalada isə daha 1,5 milyon, üstəgəl əks axın, ümumilikdə 15 milyon dövriyyə formalaşıb”.
Bir neçə tranzit marşrutunun formalaşması hesabına həcm üç dəfə artacaq. “Bu yaxınlarda dəmir yolu hissəsinin tikintisi ilə bağlı qərarın hansı istiqamətdə qəbul edilməsinə gəlincə, söhbət İranın şimalındakı dağ silsiləsinin aşılmasından gedir. Tamamlandıqda yük üçün çox geniş perspektiv açılacaq, çünki İran Fars körfəzinin limanlarına aparan çox inkişaf etmiş yol şəbəkəsinə malikdir və oradan konteynerlər istənilən yerə göndərilə bilər. Nəticədə, Rusiya Federasiyasının istənilən yerindən Rəştə 10 gün, limanlara isə daha 4 gün davam edəcək”.
Ekspert bildirib: "Digər marşrutlar da nəzərdən keçirilir. Türkmənistan, Əfqanıstan və İrandan keçən marşrut var. Gürcüstanla münasibətlərin yaxşılaşdırılması Aralıq dənizinə nəqliyyat dəhlizinin yaradılmasına imkan verəcək. Bakı-Tbilisi-Qars marşrutu Türkiyənin Mersin limanına birbaşa çıxışı təmin edir. Oradan Qərbi və Şərqi Afrika ilə ticarət üçün böyük imkanlar açılır. Bu gün, məsələn, Süveyş kanalı və Qırmızı dənizdən keçməsi nəzərə alınmaqla, Novorossiyskdən Dubaya bir konteyner 45 günə gedir. Yeni marşrutlar marşrutu iki həftəyə qədər qısaldır ki, bununla da bütün qlobal nəqliyyat sisteminin landşaftında çox güclü dəyişiklik olacaq və mən istisna etmirəm ki, bu gün öz marşrutlarına girişi bizim üçün bağlayan daşıyıcılar sonda xahiş edəcəklər”.
İrandan Baltikaya gəmilərin marşrutunu çətin ki, qüsursuz və problemsiz adlandırmaq olar. Yanvar ayında Rusiya Federasiyasından İranın Əmirabadına metal daşıyan “Rossiya-1” quru yük gəmisinin hekayəsi uğurla başa çatdı və Volqa-Xəzər kanalında sahilə çıxdı. Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Həştərxan vilayəti üzrə yaydığı məlumatda bildirilir ki, yük gəmisi özbaşına qalxaraq yoluna davam edib. Maysky Decree Telegram kanalına görə, gəmilərin Volqa-Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi Kanalından təhlükəsiz keçməsi üçün “Rosmorreçflot” 2023-cü ildə marşrutun bu əsas hissəsini 4,5 m-lik keçidi təmin etmək üçün dərinləşdirməlidir.
İran və Rusiya Federasiyası gəmiqayırma sahəsində ciddi səriştələrini qoruyub saxlayıb. Rusiya Federasiyasında mart ayında Nijni Novqoroddakı “Krasnoye Sormovo” zavodunda inşa edilən “Nikolay Orlov” quru yük gəmisi suya buraxılıb və sınaqdan keçirilib. Onun ilk kommersiya gedişşi metalın İrana çatdırılması olub. İslam Respublikasında isə BMT Ticarət və İnkişaf Konfransının (UNCTAD) ekspertlərinin fikrincə, sanksiyaların birinci dalğasından sonra cəmi beş il ərzində (2005-2010-cu illər) ticarət donanmasının potensialı demək olar ki, doqquz dəfə (tankerlər üçün - 50 dəfə) azalıb. Əgər əvvəlcə İran Çin və Malayziyada işlənmiş gəmilər alırdısa, 2019-cu ildən dövlət gəmiqayırma proqramına əsasən, 200-ə qədər müxtəlif tipli gəmilərin tikintisi nəzərdə tutulur. Proqramın dəyəri 300 milyon avro qiymətləndirilir.
Reyting.az
