Litvanın Baş naziri İnqa Ruqinienenin, Latviya Prezidenti Edqars Rinkeviçsin və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin ardınca Çexiya Respublikasının Baş naziri Andrey Babiş də Azərbaycana rəsmi səfər etdi.

Həmçinin mayın 5-də İtaliyanın Baş naziri Corciya Meloninin də gələcəyi deyilir.

Bu yüksək səviyyəli səfərlərin gerçək səbəbləri, arxasında dayanan məqsəd və hədəflər hansılardır? Azərbaycanı bu qədər əhəmiyyətli edən nədir?

Globalinfo.az-a danışan deputatı Rövşən Muradov deyib ki, müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində güc anlayışı klassik hərbi və iqtisadi parametrlərin sərhədlərini aşaraq daha mürəkkəb, çoxqatlı və funksional xarakter alıb:

“Bu reallıq fonunda dövlətlərin uğuru yalnız resurs bolluğu ilə məhdudlaşmır, həmin resursların strateji şəkildə yönləndirilməsi, siyasi iradə ilə sintez olunması və uzunmüddətli baxış çərçivəsində idarə edilməsi ilə müəyyən olunur. Azərbaycan Respublikasının son illərdə nümayiş etdirdiyi inkişaf modeli məhz bu transformasiyanın uğurlu nümunəsi kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında formalaşan dövlətçilik xətti, mahiyyət etibarilə, resurs dövlətindən strateji dövlətə keçidin sistemli konsepsiyasını əks etdirir. Bu konsepsiya artıq regional çərçivə ilə məhdudlaşmayaraq qlobal müstəvidə təsir gücünə malikdir.

Azərbaycanın enerji siyasəti bu transformasiyanın ən parlaq təzahürüdür, lakin onu yalnız iqtisadi fenomen kimi izah etmək metodoloji baxımdan natamam olardı. Əslində, burada söhbət enerji kapitalının geosiyasi kapitala çevrilməsindən gedir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən enerji diplomatiyası nəticəsində Azərbaycan təkcə enerji ixrac edən ölkə statusunda qalmadı, eyni zamanda Avropa enerji təhlükəsizliyinin struktur elementinə çevrildi. Azərbaycan qazının 16 ölkəyə ixrac olunması və bu ölkələrin əhəmiyyətli hissəsinin Avropa İttifaqına üzv olması faktı artıq bazar münasibətlərindən kənara çıxaraq strateji asılılıq mühitinin formalaşdığını göstərir. Bu isə yeni bir reallıq yaradır: Azərbaycan enerji təchizatçısı olmaqla kifayətlənmir, enerji təhlükəsizliyinin həmtəsisçisi rolunda çıxış edir”.

Deputat bildirib ki, bu kontekstdə Çexiya ilə münasibətlərin inkişafı ayrıca diqqətə layiqdir:

“Çünki burada klassik ikitərəfli əməkdaşlıqdan daha geniş bir model müşahidə olunur. Fəal siyasi dialoq, qarşılıqlı səfərlər və yüksək səviyyəli təmaslar göstərir ki, Azərbaycan Avropa ilə münasibətlərini epizodik yox, sistemli və institusional çərçivədə qurur. Bu model dövlətlərarası münasibətləri taktiki müstəvidən çıxarıb strateji koordinasiya səviyyəsinə yüksəldir. Siyasi dialoqun intensivliyi isə yalnız diplomatik aktivlik kimi qiymətləndirilmir, eyni zamanda qarşılıqlı etimadın institusional formaya keçməsi anlamını daşıyır.

İqtisadi sahədə Prezident İlham Əliyevin siyasəti daha dərin struktur məntiqinə əsaslanır. Mövcud ticarət dövriyyəsinin enerji komponenti üzərində formalaşması açıq şəkildə etiraf olunur və bu, zəiflik kimi təqdim edilmir, əksinə transformasiya nöqtəsi kimi dəyərləndirilir. Bu baxış çərçivəsi iqtisadi strategiyada nadir rast gəlinən intellektual dürüstlük nümunəsidir. Hədəf resurs əsaslı iqtisadi modeldən innovasiya əsaslı iqtisadi modelə keçiddir. Bu isə yalnız sektorların dəyişməsi ilə bitmir, iqtisadi düşüncə tərzinin transformasiyasını ehtiva edir. Azərbaycan burada klassik “ixrac edən ölkə” modelindən çıxaraq “dəyər yaradan ölkə” modelinə keçidi hədəfləyir.

Coğrafi mövqe isə bu strategiyanın gizli, lakin ən güclü komponentlərindən biridir. Azərbaycan artıq sadəcə xəritədə yerləşən ölkə kimi qalmır, geoiqtisadi sistemin aktiv düyün nöqtəsinə çevrilir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən bu məkan, düzgün siyasi qərarlar nəticəsində qlobal logistika arxitekturasının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Orta Dəhlizin aktuallaşması fonunda Azərbaycan yalnız tranzit ölkə statusu ilə kifayətlənmir, ticarət axınlarını yönləndirən və optimallaşdıran strateji platforma rolunu oynayır. Bu isə klassik coğrafiyanın iqtisadi gücə transformasiyasının konkret nümunəsidir”.

R.Muradov qeyd edib ki, siyasi müstəvidə Azərbaycan modeli daha mürəkkəb və incə balans üzərində qurulub:

“Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi siyasət “çoxvektorlu balanslaşdırma” anlayışını praktik müstəvidə reallaşdırır. Müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel münasibətlərin saxlanılması, milli maraqların qorunması ilə qlobal əməkdaşlığın uzlaşdırılması bu modelin əsas sütunlarını təşkil edir. Mövcud strategiya nəticəsində Azərbaycan heç bir geosiyasi blokun periferiyasına çevrilmir, əksinə müstəqil qərarvermə qabiliyyətini qoruyur və bu qabiliyyət onu regionda fərqləndirən əsas amillərdən birinə çevirir.

Müdafiə sənayesi sahəsində aparılan siyasət isə dövlətin strateji muxtariyyətinin təmin olunmasına xidmət edir. Yerli istehsalın gücləndirilməsi, xarici tərəfdaşlarla texnoloji əməkdaşlıq və birgə istehsal layihələrinin təşviqi Azərbaycanın təhlükəsizlik konsepsiyasının yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Çexiya ilə bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi yalnız hərbi texnika alışı ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda texnologiya transferi və sənaye sinerjisi yaradır. Bu isə müdafiə sənayesini iqtisadi inkişafın lokomotivlərindən birinə çevirə biləcək potensial formalaşdırır.

Bütün bu istiqamətlər bir araya gətirildikdə aydın görünür ki, Prezident İlham Əliyevin siyasəti fraqmentar xarakter daşımır, sistemli və çoxsəviyyəli strategiyanın məhsuludur. Bu strategiyanın mərkəzində isə dövlətçilik prinsipləri dayanır, lakin bu prinsiplər statik qalmır, dinamik və adaptiv xarakter daşıyır. Milli maraqlar burada yalnız qorunan deyil, aktiv şəkildə genişləndirilən kateqoriyaya çevrilir. Azərbaycan bu konseptual çərçivə ilə beynəlxalq sistemdə passiv iştirakçı rolunda qalmır, qaydaların formalaşmasında iştirak edən aktor kimi çıxış edir.

Ən mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, bu model yalnız bugünkü uğurları izah etməklə kifayətlənmir, eyni zamanda gələcəyin konturlarını müəyyən edir. Azərbaycan artıq resurslara sahib olan ölkə kimi təqdim olunmur, bu resursları strateji üstünlüyə çevirən dövlət kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə formalaşan bu idarəetmə fəlsəfəsi göstərir ki, müasir dövrdə güc anlayışı yalnız potensialla ölçülmür, həmin potensialın necə təşkil olunması və hansı məqsədlərə xidmət etməsi ilə müəyyən olunur. Azərbaycan isə bu baxımdan yeni tip – çevik, rasional və strateji – dövlət modelinin formalaşdığını nümayiş etdirir”.