“Qonşu İranın yeni Prezidenti məsələsi seçkilərin ikinci turunda həll olunacaq. Xoşbəxtlikdən ikinci tura çox qalmayıb - artıq bu həftə, daha dəqiq desək, iyulun 5-də iranlı seçicilər ölkənin növbəti Prezidentini müəyyən edəcəklər. Amma siyasi analitiklər seçkilərin ikinci turunun nəticələrini proqnozlaşdırmaq istəyirlər. Qeyd edək ki, Məsud Pezeşkian və Seyid Cəlili seçkilərin ikinci turuna keçib. Beləliklə, iranlı seçicilərə islahatçı və mühafizəkar təklif olunur. Qeyd edək ki, birinci turda islahatçı Pezeşkian öndə olub”. Bu sözləri analitik Hüseynbala Səlimov İranda keçiriləcək prezident seçkilərinin ikinci turu barədə “Zerkalo.az”a yazdığı analitik məqaləsində qeyd edib.
Siyasi şərhçi hesab edir ki, nəzəri olaraq bu, hələ seçkilərdən əvvəl də məlum idi: “Çünki bütün sosioloji sorğular hakimiyyətin parlament sədri Məhəmməd Bağir Qalibafın namizədliyini dəstəkləməsinə, azərbaycanlı islahatçı Məsud Pezeşkianın isə yalnız seçici fəallığını və seçkilərə beynəlxalq marağı artırmaq məqsədilə seçkilərdə iştirakına icazə verilməsinə baxmayaraq, Pezeşkian yüksək reytinqini göstərib. Amma hələ prezident seçkilərindən əvvəl seçici fəallığı artsa və onlar islahatçı namizəd Pezeşkiana səs versə, nə baş verəcəyini yazmışdıq. Sonra hiss olundu ki, İran hakimiyyəti, xüsusən də ölkə ruhaniləri bu ssenarini nəzəri cəhətdən belə düşünmürlər. Hələlik yalnız onu deyə bilərik ki, ruhanilər özləri üçün minimum şərti təmin ediblər - ikinci tura namizədlərdən biri Cəlili ölkənin ruhani lideri Seyid Əli Xamneinin yaxın adamıdır”.
“Birinci turun təfərrüatlarına girsək, başqa hansı tendensiyaları müəyyən etmək olar? Əvvəlcə onu qeyd edək ki, seçkiqabağı sorğular təsdiqlənib: Pezeşkiani birinci turun lideri olub. İkincisi, seçki fəallığı ilə bağlı ümidlər demək olar ki, özünü doğrultmadı: seçici fəallığı kifayət qədər aşağı oldu, hətta əvvəlki prezident seçkilərinin müvafiq göstəricilərini belə ötmədi. İndi əsas sual ondan ibarətdir ki, biz seçkilərin ikinci turundan nə gözləməliyik? Demək olar ki, bütün siyasi analitiklər islahatçı namizəd Pezeşkiani üçün böyük şans proqnozlaşdırırlar. Fakt budur ki, birinci turun nəticələri seçicilərin seçkilərə marağını artıra bilər. Ancaq burada bir detal var. Birinci turda üç mühafizəkar iştirak etdi və mühafizəkar düşərgənin səsləri bölündü. İndi vəziyyət dəyişib: mühafizəkar Cəlili seçkilərin ikinci turuna çıxıb və aydındır ki, bütün mühafizəkar seçki düşərgəsi ona səs verəcək”, - deyə Səlimov hesab edir.
“Bundan əlavə, qeyd etdiyimiz kimi, Cəlili İranın ruhani liderinin yaxın adamıdır, üstəlik, hakimiyyət də onu dəstəkləyəcək. Bir sözlə, seçkilərin ikinci turu kifayət qədər çətin, eyni zamanda, maraqlı keçəcəyini vəd edir. Burada gözlənilməz ssenarilər mümkündür, baxmayaraq ki, siyasi müşahidəçilər düşərgəsinə görə, Pezeşkianın şansı çox yüksək qiymətləndirilir”, - deyə analitik əlavə edib.
Şərhçinin qənaətincə, ola bilsin ki, növbəti seçkilərin formal nəticələri müxtəlif hesablamalara görə, heç də zəif olmayan seçicilərin islahatçı qanadının ümidlərini artırsın: “Artıq bir neçə ildir ki, İranda insanlar nəhayət ki, seçkilərin nəticələrinə ümidlə baxırlar. Tehranın siyasi olimpini əsl islahatçı Prezident tutacaq və bu, İran ruhanilərinin orta əsrlər hakimiyyətinə son qoyacaq. Bəs Pezeşkian Prezident olsa belə, onların ümidləri doğrulacaqmı? Təəssüf ki, hətta birinci tur ərəfəsində ABŞ siyasətçiləri və diplomatları İran seçkilərindən ciddi heç nə gözləmədiklərini bildirdilər - bu, mollakratiyanın növbəti siyasi şousudur, çünki və bu seçkidən əvvəl islahat çətiri altında hakimiyyətə müxtəlif namizədlər gəldi, lakin heç bir islahat aparmadılar. Burada məsələ heç də ondan ibarət deyil ki, İran Prezidenti postu ən əsas və həlledici vəzifə deyil. Xeyr, problem başqa müstəvidədir. Bəli, indiki namizəd-islahatçı Pezeşkian ruhanilərin nümayəndəsi deyil, kardioloqdur, üstəlik, bu adam hökumət strukturunda mühafizəkar vəzifələr tutmayıb, sadəcə səhiyyə naziri işləyib. Bəli, Qalibafdan fərqli olaraq, o, keçmiş namizəd Purməhəmmədidən fərqli olaraq, SEPAH generalı deyil, prokuror və ya daxili işlər naziri olmayıb və ölkənin “inqilab məhkəmələrinə” rəhbərlik etməyib. Ancaq səhv etmiriksə, Pezeşkian vaxtilə ölkə parlamentinin vitse-spikeri olub. Bu o deməkdir ki, o, İran siyasətində heç də yeni deyil və ən əsası, hələ də açıq şəkildə hər hansı islahat ideyasını ifadə etməyib. Halbuki deputat olan Pezeşkianın belə imkanları var idi. Əvəzində o, seçkilərin ilk turunda ruhani lider Xamneinin bütün əmrlərini yerinə yetirəcəyini və keçmiş xarici işlər naziri Cavad Zərifi yenidən bu vəzifəyə təyin edəcəyini bəyan etdi”.
“Təbii ki, bütün bunlar o demək deyil ki, ümumiyyətlə, ümid yoxdur. Xeyr, siyasətdə ən gözlənilməz ssenarilər mümkündür. Üstəlik, İranda islahatlarla bağlı gözləntilər heç də yeni hadisə deyil - insanlar ölkənin siyasi həyatında həqiqi dəyişiklikləri gözləyirlər. Bundan əlavə, unutmaq olmaz ki, vaxtilə SSRİ lideri Mixail Qorbaçov kommunist siyasi partiya elitasının nümayəndəsi idi. Lakin bu, onun kommunist rejimini dağıtmasına heç də mane olmadı. Kim bilir, qonşu İranda nə olacaq?”, - deyə analitik məqaləsini tamamlayıb.
