Rusiyanın Ukraynaya qarşı işğalçı müharibəsindən əvvəl atom elektrik stansiyaları Ukraynanın yarıdan çoxunu elektrik enerjisi ilə təmin edirdi. İndi isə ölkənin enerji potensialının əhəmiyyətli bir hissəsinin rus atəşi nəticəsində məhv edildiyi bir vaxtda, ümumilikdə, demək olar ki, bütün ölkə elektrik çatışmazlığı yaşamır. Payızda, soyuq hava dövründə Ukrayna nüvə elektrik enerjisinə arxalanacaq. Ona görə də Ukraynada AES-lərinin təhlükəsizliyi bu gün dövlətin əsas vəzifələrindən biri sayılır.

UNİAN-ın əməkdaşı Ukrayna atom elektrik stansiyalarından birinə baş çəkib və obyekti qorumaq üçün təhlükəsizlik tədbirlərinin səviyyəsi ilə maraqlanıb. DİA.AZ reportajı AYNA-ya istinadla təqdim edir:

Nüvə obyektlərindən birinə baş çəkdik, amma bizə hansım obyektdə olduğumuzun adını çəkməyi qəti qadağan etdilər. Çünki düşmən yatmır, AES-lər isə Kreml diversantları üçün cəlbedici hədəfdir. Onlara qarşı terror hücumları nəinki radiasiya emissiyasına səbəb ola bilər, həm də ölkənin böyük bir hissəsini işıqsız qoya bilər.

Stansiyaya gedən yolda bizi bir neçə maneə qarşıladı. Müharibənin ilk aylarında onların üzərində yoxlamalar ukraynalılar üçün adi hal idi, lakin sonradan Ukraynada yaradılmış təhlükəsizlik məntəqələrinin böyük bir hissəsi sanki hələ də davam edən müharibənin kabuslarına çevrildi: binalar ayaqdadır. Ancaq atom elektrik stansiyası əvvəlki vəziyyətində deyil. Obyektin yaxınlığındakı hərbiləşdirilmiş mühafizəçilər dişlərinə qədər silahlanmış, stansiyaya doğru gedən hər bir avtomobili yoxlayırlar və hətta bir qrup akkreditə olunmuş jurnalistə xüsusi diqqət yetirirdilər.

Maşında axtarış aparandan və təhlükə olmadığına əmin olduqdan sonra bizə keçidə icazə verdilər. Biz hərəkət etdikcə üfüqdə nəhəng enerji obyekti görünməyə başladı. Onun miqyası həqiqətən təsir edicidir: ərazi baxımından kiçik bir şəhərə bənzəyir.

Stansiyanın ölçüsünü Zaporojye və ya Kryavyi Rohdakı sənaye müəssisələri ilə müqayisə etmək olar. Bu şəhərlərin sakinləri sözügedən miqyası təxmini olaraq təxmin edə bilərlər.

Atom stansiyasının ərazisinə daxil olanda bizi yenidən obyektin mühafizə xidməti ilə birlikdə hərbi mühafizəçilər qarşıladılar. Ancaq pulemyotlu əsgərlər artıq bizə yaxınlaşmırdılar – onlar sadəcə kənarda dayandılar. İndi biz AES-in mühafizəçilərinin əlindəyik. Bununla belə, vaxtaşırı silahlarla patrullar yenə də yanımızdan keçirdi. Aydındır ki, obyektin mühafizəsi ən yüksək səviyyədə təşkil olunub.

“Nüvə bələdçimiz”i – mətbuat xidmətinin əməkdaşını gözlədik, o, bizi işin gedişi ilə yavaş-yavaş tanış etdi: nəyi yoxlayacağıq, hansı təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl olunmalıdır və nəyi qətiyyən etmək olmaz. Və yalnız bundan sonra “ekskursiyaya” getdik. Bir nömrəli dayanacaq elektrik enerjisinin istehsal olunduğu maşın otağıdır.

Mühərrik otağı

Ümumiyyətlə, səfərimizin əsas məqsədi qışa qədər uğurla planlı təmirdən çıxan mininci nüvə blokunun elektrik şəbəkəsinə qoşulmasını görməkdir. Saatda 1000 meqavata qədər elektrik enerjisi istehsal edə bildiyi üçün onu mininci generator adlandırırlar. Bu isə yüz minlərlə mənzilin işığıdır.

Harada olduğumuzu daha yaxşı başa düşmək üçün nəhəng generatorları olan nəhəng bir təyyarə anqarını təsəvvür edin. Onların içərisində - reaktorda urandan suyun qızdırılması nəticəsində yaranan isti buxar var. O, noutbuklarımızın, kondisionerlərimizin, soyuducularımızın və digər elektrik avadanlıqlarımızın işləməsi üçün elektrik enerjisi istehsal edən turbinləri idarə edir.

Zala girməzdən əvvəl hər kəsə dəbilqə və qulaqcıqlar (bunun əvəzinə birdəfəlik qulaqcıqlardan istifadə edə bilərsiniz - istədiyiniz kimi) verildi. Bu təhlükəsizlik cihazlarından istifadə binaya daxil olan hər kəs üçün məcburi tələbdir. Həcmi baxımından maşın otağını ancaq rok konserti ilə müqayisə etmək olar.

Stansiyanın təhlükəsizlik işçiləri bizi izləyir, icazə verilməyən hər hansı bir şeyin fotosunu çəkib-çəkmədiyimizi yoxlayırdılar. Yeri gəlmişkən, bütün şəkilləri yalnız əvvəlcədən qeydiyyatdan keçmiş kameralarla çəkmək olar, ona görə də telefonunuzu çıxarıb üzərində nə isə çəkməyə çalışmamalısınız.

AES-in mühəndislərindən biri gedib turbinlərin işini yoxladı. Bizim xahişimizlə o, hətta çəkiliş üçün poza verməyə də razılaşdı. Amma stansiya əməkdaşları milyonlarla sualımıza cavab vermədilər. Onlar ancaq çoxdan məlum olanları danışırdılar və “rəhbərliyin rəsmi icazəsi olmadan belə şeyləri açıqlaya bilmərik” deyərək dəqiq məlumatdan imtina etdilər. İnformasiya sükutu müşahidə olundu.

Atom nəhənginin idarə edilməsi

Daha sonra yol bizi blokun idarəetmə panelinə - nüvə stansiyasında baş verən bütün proseslərin izlənildiyi və idarə olunduğu bir dəstə düyməsi olan yerə apardı. Bu sistem qurğu operatorlarını reaktorların, turbinlərin və soyutma sistemlərinin parametrlərinə nəzarət etmək üçün vasitələrlə təmin edir.

Zala daxil olanda biz atom elektrik stansiyasının operatorlarını və işçilərini gördük, onlar öz adi işləri ilə məşğul olurlar - atom nəhəngini idarə edirlər. Bu yaxınlarda istifadəyə verilmiş enerji bloku artıq güc göstəricisini nümayiş etdirib - 981 meqavat.

Bizdən sonra idarəetmə otağına ölkədəki bütün atom elektrik stansiyalarının işini idarə edən “Enerqoatom” şirkətinin rəhbəri Petro Kotin daxil oldu. Top menecer binaları gəzdi, nüvə işçiləri ilə söhbət etdi və bəzi sənədləri imzaladı.

Son akkord

Turumuzun əsas hissəsindən sonra elektrik şəbəkəsini balanslaşdırmaq üçün lazım olan başqa bir enerji obyektinə getdik. Elektrik enerjisi çatışmazlığı halında, nüvə enerji blokları gücü sürətlə artıra bilməz: bu, üç günə qədər çəkə bilər. Ona görə də çatışmazlığı ödəmək üçün bu obyektdə generatorlar işə salınır.

"Biz reaktorların bütün lazımi təmirini aparacağıq. Qışa qədər Ukraynanın nəzarətində olan doqquz reaktorun hamısını təmir edib tam gücünə çatdıracağıq. Onlardan beşi artıq təmir olunub, daha 4-ü təmirdədir. Bütün enerji qışda enerji sisteminə veriləcək - bu, 7600 meqavatdır”, - “Enerqoatom”un rəhbəri bildirib.

Əks istiqamətə - evə getməyin vaxtı gəldi. “Ekskursiyamızın” bir neçə iştirakçısı geri qayıdarkən AES-in ümumi mənzərəsini çəkmək istədilər, bu məqsədlə avtobusdan düşdülər, lakin uzun müddət geri qayıtmadılar. Bir neçə dəqiqədən sonra bələdçimizə xəbər gəldi: “problemlərimiz var”.

Fakt budur ki, yerli sakinlərdən biri atom obyektini lentə alan bir dəstə naməlum adam görüb. Belə bir vəziyyətdə olması lazım olduğu üçün şüurlu vətəndaş polisə müraciət edib. Bu, bizə ciddi problem yaratmadı, çünki çəkiliş üçün rəsmi icazəmiz var idi. Lakin ilk baxışdan belə xoşagəlməz hadisə daha bir mühüm şeyi nümayiş etdirdi: stansiya silahlı hərbi birləşmələrlə yanaşı, sadə vətəndaşlar və polis tərəfindən də qorunur. Ona görə də hansısa rus casusu kamerasını çıxarıb stansiyaya yönəltməyə cəsarət etsə belə, başına bəla gələcək.