“İstənilən müharibə danışıqlarla bitir”. Son zamanlar bu fikir Ukraynadakı müharibə ilə bağlı daha çox səsləndirilir. Bəs Rusiya ilə danışıqlar aparmaq olarmı və Kremlin vədləri nə qədər etibarlıdır? Böyük şübhələr var. UNİAN Rusiya ilə Ukrayna arasında sülhün mümkünlüyünü araşdırıb. diaaz.space araşdırmanı AYNA-ya istinadla təqdim edir:

Rusiya-Ukrayna müharibəsi nə qədər uzun sürsə, bu, təkcə Ukraynanı deyil, Rusiyanı da bir o qədər yorur. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin nə qədər desə də ki, işğalçı ölkə “bütün məqsədlərə çatana qədər” davam etmək gücünə və resurslarına malikdir, əslində bəzi “siqnallar” əksini göstərir.

Yəqin ki, Kreml sülh çağırışları ilə növbəti dəfə güc toplamaq üçün vəziyyəti dondurmaq istəyir. Və bu, nə Ukrayna, nə də Qərb kəşfiyyatı üçün sirrdir. Ancaq siyasətçilərin həmişə pis sülhün müharibədən daha yaxşı olduğunu söyləmək üçün əsasları var, bunu inkar etmək çətindir. Lakin söhbət Rusiyadan gedirsə, razılaşmaların işləyəcəyinə heç bir zəmanət yoxdur.

Zəmanət yoxdur

Bəlkə də məşhur Almaniya kansleri Otto fon Bismarkdan sitat gətirmək çox sadəlövhlükdür, lakin hələ 19-cu əsrdə Bismark “Rusiya ilə müqavilələr suya yazı yazmaq kimidir” söyləmişdi. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Rusiya sülhə razı olsa da, tezliklə Şərqi Avropa ölkələrini işğal etdi, Hitlerlə Baltikyanı dövlətlərin tutulması və Polşanın bölünməsi haqqında müqavilələr imzaladı.

Yaxud 1990-cı illərdəki çeçen müharibələrinin tarixinə baxmaq kifayətdir. 1996-cı ildə Çeçenistan dəhşətli dağıntılara və çoxsaylı qurbanlara baxmayaraq, Rusiya ordusunu sarsıdıcı məğlubiyyətə uğradarkən və müstəqilliyini qoruyub saxlayanda Rusiya Federasiyası Çeçenistan İçkeriya Respublikası ilə sülh müqaviləsi imzaladı. Orada “Çeçen münaqişəsi”nin hərbi-siyasi nəticələri qeydə alındı. Amma qısa zaman sonra, 1999-cu ildə ruslar yenidən müharibə etdilər.

Həmin 1990-cı illərdə Rusiya Federasiyası - o vaxt hələ də müharibəsiz - Ukrayna ilə dostluq, əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq haqqında müqavilə imzaladı və bu müqavilədə mövcud sərhədlərin toxunulmazlığını və ərazi bütövlüyünə hörməti tanıdı. Ukraynanın Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsinə (eyni Budapeşt Memorandumu) qoşulması ilə əlaqədar Təhlükəsizlik Zəmanətləri haqqında Memorandumda (eyni Budapeşt Memorandumu) Ukraynadan nüvə silahı arsenalını götürən Rusiya müstəqilliyə, suverenliyə və mövcud sərhədlərə toxunmayacağını bəyan etdi. Bildirildi ki, sənədi imzalayanların heç bir silahı Ukraynaya qarşı istifadə olunmayacaq. Amma 2014-cü ildə bu sənədi Rusiya heçə saydı, Ukraynaya hücum etdi.

Sövdələşmələr uğursuzluğa məhkumdur

Eyni zamanda, ruslar o qədər kinlidirlər ki, bütün dünyaya atəşkəsin zərurətindən danışa bilərlər, lakin bunu yalnız rəqiblərinin etməli olduğuna inanırlar. Yəni ki, Rusiyanın təşəbbüsü ilə bağlanan müqavilələr özü üçün məcburi deyil.

Məsələn, Rusiya Federasiyasının 2014-cü ildə iyunun 20-də başlamalı və iyunun 27-dək davam etməli olan ilk “atəşkəs rejimi” rus işğalçılarının nəzarətində olan silahlıların “günahı ucbatından” iflasa uğradı. Yeri gəlmişkən, atəşin dayandırılması ilə bağlı sonrakı razılaşma cəhdləri də daim uğursuzluqla nəticələndi.

Necə ki, İlovayskdan geri çəkilməyə məcbur olan Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə “yaşıl dəhliz” vəd edilmişdi, amma vəd yerinə yetirilmədi. Yada salaq ki, Ukrayna hərbçilərinin karvanları hərəkət etməyə başlayanda rus işğalçıları razılaşmalara zidd olaraq atəş açdı...

Rusiya süngüləri götürüb Ukraynanı sülhə yol açan Minsk razılaşmalarını imzalamağa məcbur edəndə, eyni şey onların da başına gəldi - işğalçıların özləri üçün, bu "müqavilələrin" ilk bəndi (atəşkəs haqqında) keçilməz maneəyə çevrildi. Bunun fonunda müqavilələrin siyasi hissəsini (Moskva təkid edirdi ki, “sazişlər” bu və ya digər şəkildə oxunmamalı, “sadəcə yerinə yetirilməlidir”) keçmək cəhdləri uğursuzluğa düçar oldu. Ancaq sonda Minsk prosesi heç bir sülh gətirmədi, əksinə, Rusiyaya genişmiqyaslı işğala hazırlaşmaq üçün əvəzsiz əlavə vaxt verdi.

Sadəcə onlarla mübarizə aparmaq lazımdır

Sülh danışıqları üçün yeni cəhdlər tammiqyaslı işğaldan dərhal sonra başladı. Artıq 27 fevral 2022-ci ildə Ukrayna-Belarus sərhədində Rusiya və Ukrayna tərəflərinin görüşü baş tutdu. Lakin danışıqlar nəticəsində heç bir qərar qəbul edilmədi. Yalnız humanitar dəhlizləri razılaşdırmaq mümkün oldu. Amma təəccüblü deyil ki, işğalçılar hətta bu müqavilələrə də adətən əməl etmədilər.

2022-ci ilin mart ayının sonunda İstanbulda böyük danışıqlar aparıldı. Ukrayna nümayəndə heyətinin üzvü, “Xalqın xidmətçisi” fraksiyasının lideri David Araxamia o zaman qeyd etmişdi ki, söhbət xüsusilə Ukraynanın təhlükəsizlik zəmanətlərindən gedir. Rusiya isə Ukraynanın neytrallığını bərqərar etməyə və atəşkəs razılaşmasında NATO-ya qoşulmaqdan imtina etməyə çalışırdı. Rusiya nümayəndə heyətinin rəhbəri Vladimir Medinski də qeyd etmişdi ki, Ukraynanın istehsal və ticarətdən imtina etməsi vacibdir.

Və Ukraynada hələ də belə bir mövqeni tənqid edənlər olsa da, xoşbəxtlikdən Ukrayna İstanbulda Rusiya ilə heç bir müqavilə imzalamadı. Rusların “sözünün” dəyəri həmin mart danışıqlarından dərhal sonra bir daha bəlli oldu: Ukraynaya qarşı Rusiya atəşi azalmadı.

Ukrayna nümayəndə heyəti İstanbuldan qayıtdıqdan sonra Böyük Britaniyanın o vaxtkı Baş naziri Boris Conson Kiyevə gəldi. Conson ruslarla ümumiyyətlə heç nə imzalamamağa, “sadəcə döyüşməyə” çağırdı.

UNİAN-ın Ukrayna təhlükəsizlik orqanlarındakı mənbələri qeyd edir ki, müttəfiqlər Ukraynanı çox güman ki, işğalçıların yenidən işğalı ilə bağlı xəbərdar ediblər: “Tərəfdaşlarımız bizə xəbərdarlıq etdilər ki, Putin öyünür: hərbi əməliyyatlar dayandırılacağı təqdirdə o, iki ildən sonra yenidən hücuma keçəcək və inandığı kimi, Ukraynanı "yalın əlləri ilə" götürəcək”.

Vaxtaşırı Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov və müdafiə naziri Sergey Şoyqu əmin edirlər ki, sülh istəyirlər, amma belə danışıqların aparılması üçün şərait yaradılmayıb.

Bu şərait və şərtlər nədir? “Bloomberg”in məlumatına görə, Rusiya Ukraynanın neytral statusu tələbindən imtina etmək və son nəticədə hətta mümkün NATO üzvlüyünə qarşı çıxmaq barədə düşünməyə hazır ola bilər. Amma əsas şərt - Krımın, Donbasın və 2022-ci ildən Rusiya tərəfindən işğal olunmuş ərazilərin Kiyev tərəfindən rəsmi tanınmasıdır.

Ancaq bu da şübhə doğurur. Axı Rusiya Prezidenti bir neçə gün əvvəl “sülhə nail olmaq”dan yox, nüvə silahından danışdı.

Ümumiyyətlə, orduya rekord xərclər, milyonlarla Şimali Koreya və İran raketlərini əldə etmək cəhdləri, İran-Rusiya “Şahidləri”nin daxili istehsalının yaradılması və s. fonunda Moskvadan bu cür “sülhməramlı” ritorika gülünc görünür.

Maraqlıdır ki, bu fonda Çin Xarici İşlər Nazirliyi ölkə hökumətinin Avrasiya məsələləri üzrə xüsusi nümayəndəsi Li Huinin hərbi “münaqişənin” həlli üçün Ukrayna, Rusiya Federasiyası və bir sıra Avropa ölkələrinə səfər edəcəyini açıqlayıb. Bundan əlavə, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da fevralın 28-də yenidən bəyan edib ki, Ankara Moskva və Kiyevə danışıqlar üçün platforma verməyə hazırdır.

Müharibənin Tədqiqi İnstitutunun analitikləri isə əmindirlər ki, Kremlin Ukraynanın danışıqlardan imtina etməsi ideyasını təbliğ etmək üçün bu təklifləri informasiya silahına çevirmək ehtimalı yüksəkdir. Axı hələ 2022-ci ildə Ukrayna Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurası faktiki olaraq Putinlə danışıqların mümkünsüzlüyünü bəyan etmişdi.

Rusiya əslində Ukrayna ilə vicdanlı danışıqlarda və Rusiya açıq şəkildə ifadə etdiyi şərtlərdən başqa hər hansı şərtlərlə müharibəni dayandırmaqda maraqlı deyil. Kremlin təklif etdiyi sülh deyil, işğaldır - sadəcə başqa növ müharibə ilə işğal. Odur ki, həqiqətən də yardım etməyə və müharibəni dayandırmağa üstünlük verən ölkələr Ukraynanın çoxdan təklif etdiyi “sülh formulunun” on bəndini dəstəkləməyə diqqət etməlidirlər. Axı Rusiya dəfələrlə sübut edib ki, onunla hər hansı müqavilələr imzalamaq faydasızdır - tam təslim olmaqdan başqa.