Hörümzün bölünməsi və: Körfəz dövlətlərinin raket qorxusu

Rusiya rəhbərliyinin rezonans doğuran açıqlamaları və ABŞ-İran dialoqunda diqqətin açıq şəkildə dəyişməsi Fars körfəzi monarxiyalarında narahatlıq dalğasına səbəb olub. “Reuters” təhlilində qeyd olunub ki, regional oyunçular Vaşinqton və Tehranın ərəb dövlətlərinin təhlükəsizliyinə laqeyd qalacaq bir razılaşma hazırlayacağından qorxurlar.

Bildirilib ki, İslamabadda planlaşdırılan yeni danışıqlar raundu ABŞ müttəfiqləri üçün təhlükəli bir tendensiyanı nümayiş etdirir: danışıqların diqqəti Tehranın regional genişlənməsindən uran zənginləşdirilməsi və Hörmüz boğazının statusu məsələlərinə keçir. Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedev bu amilin əhəmiyyətini vurğulayaraq, boğazı “tükənməz potensial” və “faktiki olaraq geosiyasi qarşıdurmada İranın nüvə silahı” adlandırıb.

Təhlildə qeyd olunub ki, İran özü də bu fikri bölüşür. Yüksək vəzifəli təhlükəsizlik rəsmiləri boğazı coğrafi mövqeyinə görə qaçılmaz olan “qızıl aktiv” adlandırırlar. Gəmiçilik üzərində nəzarətdən əvvəllər təsir gücü kimi istifadə etmək tabu hesab edilsə də, bu gün bu qılınc qınından çıxarılıb və Tehran tərəfindən Qərbdən güzəştlər tələb etmək üçün fəal şəkildə istifadə olunur.

Körfəz dövlətlərindəki analitiklər qeyd edirlər ki, mövcud danışıqlar modeli tarixi bir həll yoluna deyil, davamlı bir münaqişə yaratmağa yönəlib. Vaşinqton və Tehran İsrail və ərəb ölkələrinin maraqlarını nəzərə almadan qlobal iqtisadiyyat üçün məqbul səviyyədə gərginliyi qorumağa çalışırlar. Əsas regional təhlükəsizlik narahatlıqları, yəni ki, İranın raket arsenalı və onun proksi qüvvələrinin fəaliyyəti ikinci dərəcəli mülahizələrə keçir və yerini qlobal enerji sabitliyi məsələlərinə verir.

Əmirliklərin Siyasət Mərkəzinin nümayəndələri “Reuters”ə bildiriblər ki, bu cür diplomatiya İranın regionun enerji təchizatı üzərində nəzarətini effektiv şəkildə möhkəmləndirir. Dünya gücləri uran zənginləşdirmə dərəcələrini müzakirə edərkən, Körfəz dövlətləri real qərar qəbuletmə prosesindən kənarda qalaraq raket hücumları təhlükəsi altında yaşamağa davam edirlər.

Ərəb monarxiyalarının diplomatik korpusu Vaşinqtonun birtərəfli yanaşmasından getdikcə daha çox məyusluq ifadə edir. Regional liderlər Ağ Evdən sanksiyaların dərhal ləğvindən imtina etməyi və Tehranın atdığı hər bir addımın praktikada təsdiqlənəcəyi mərhələli yanaşmaya keçməyi israrla xahiş edirlər.

ABŞ lideri Donald Trampın bölgədəki hərəkətlərindən məyusluq artıq gizli deyil. Körfəz dövlətləri israr edirlər ki, raket təhdidini və proksi qrupların təsirini nəzərə almayan hər hansı bir razılaşma sülh gətirməyəcək. Əksinə, qlobal neft ticarəti ilə bağlı narahatlıq adı altında İrana vəziyyəti daha da qeyri-sabitləşdirmək üçün resurslar təmin edəcək.

AYNA.az